یادگیری خود راهبر: یک فرآیند چهار مرحله‌ای

یادگیری مستقل می‌تواند چالش برانگیز باشد، حتی برای باهوش‌ترین و با انگیزه‌ترین فراگیران. به عنوان ابزاری برای درک بهتر فرآیندهای مربوط به این حالت از مطالعه، راهنمای آموزشی حاضر طرحی کلی از اجزای کلیدیِ مراحل چهارگانه یادگیری مستقل ترسیم می‌کند، که با عنوان یادگیری خود راهبر نیز شناخته می‌شود: آمادگی برای یادگیری، تعیین اهداف یادگیری، ورود به فرآیند یادگیری، و ارزیابی یادگیری.

مرحله 1: ارزیابی میزان آمادگی برای یادگیری

فراگیران برای موفقیت در مطالعه مستقل به مهارت‌ها و نگرش‌های مختلفی نسبت به امر یادگیری نیاز دارند. در این مرحله نیاز است که فراگیران یک خودارزیابی از وضعیت فعلی خویش، عادات مطالعه، وضعیت خانوادگی، و شبکه حمایتی در خانه و محیط آموزشی و همچنین تجارب گذشته در زمینه یادگیری مستقل به عمل بیاورند. به عنوان نمونه‌ای از یک ابزار ارزیابی مهارت‌های یادگیری، به «جدول سنجش میزان آمادگی برای یادگیری خود راهبر» مراجعه کنید. نشانه‌های آمادگی برای یادگیری خود راهبر عبارت است از خودمختاری (استقلال عمل)، نظم، انضباط شخصی، توانایی در برقراری ارتباطات مؤثر، و توانایی پذیرش بازخورد سازنده و اشتغال به خودارزیابی و خود-اندیشی.

میانگین 1 تا 3 در هر ستون نشانگر آمادگی برای مطالعه مستقل است. میانگین نمره بالاتر از 3 نشانگر این است که هنگام گذراندن دوره آموزشی، در زمینه برخی از مهارت‌های بخصوص به دریافت کمک نیاز دارید.

مرحله 2: تعیین اهداف یادگیری

انتقال اهداف یادگیری میان فراگیر و استاد راهنما امری حیاتی است. ما مجموعه سوالاتی برای فراگیران در نظر گرفته‌ایم تا با لحاظ نمودن آنها اهداف یادگیری‌شان را مشخص کنند: راهنمای تصمیم‌گیری در برنامه‌ریزی دروس(سرفصل‌های آموزشی). از دیگر ضرورت‌های دستیابی به یک درک روشن از اهداف یادگیری میان فراگیران و اساتید، قراردادهای یادگیری هستند. قراردادهای یادگیری به طور کلی عبارتند از:

· اهداف آموزشیِ بخش‌های مختلف

· ساختار و زمانبندی فعالیت‌ها

· جدول‌زمانی برای تکمیل فعالیت‌ها

· جزئیات مربوط به مفادِ منابعِ هر یک از اهداف

· جزئیات مربوط به روند نمره‌دهی

· بازخورد و ارزشیابی در هنگام تکمیل هر هدف

· برنامه ملاقات با استاد راهنما

· توافق بر سر سیاست‌های واحد، مانند سیاستی در قبال دیرکرد تکالیف

قراردادها به محض تکمیل شدن باید توسط استاد راهنما بررسی شوند و سؤالاتی پیرامون امکانپذیر بودن آنها طرح شود (برای مثال، چه مشکلاتی ممکن است پیش بیاید؟ آیا حجم کارها بیش از حد زیاد یا کم است؟ آیا زمانبندی و ارزشیابی معقول هستند؟)

مرحله 3: ورود به فرآیند یادگیری

لازم است که فراگیران خود را به عنوان یک مبتدی در نظر بگیرند تا نیازهای خود را به عنوان داوطلبان یادگیریِ خود راهبر درک کنند –ارجاع آن‌ها به منابع ما درباره اولویت‌های یادگیری می‌تواند مفید باشد. فراگیران همچنین باید پاسخدهی به سؤالات زیر را در نظر داشته باشند:

· نیازهای من در ارتباط با متدهای آموزشی چه هستند؟

· معلم مورد علاقه من چی کسی بود؟ چرا؟

· آن معلم چه می‌کرد که او را از بقیه متمایز می‌ساخت؟ فراگیران باید طی برنامه‌شان درباره این پرسش‌ها تأمل کنند و «استاد راهنما» را جایگزین «معلم» نمایند.

فراگیران همچنین نیاز دارند که رویکرد خود به مطالعه را درک کنند:

· رویکرد عمیق به مطالعه نیازمند تغییر بوده و برای یادگیری خود راهبر ایده‌آل است. این رویکرد درباره فهمیدن است: فهم ایده‌ها توسط خود فرد، بکاربگیری دانش در موقعیت‌های جدید و توضیح یک مفهوم با مثال‌های نو، و بیشتر از حد لازم آموختن.

· رویکرد سطحی شامل بازتولید است: از عهده ملزومات درس برآمدن، یادگرفتن تنها آنچه که برای تکمیل یک درس با وضعیتی قابل قبول لازم است، و آمادگی برای بازتولید مثال‌ها و توضیحات بکار رفته در مطالعات انجام شده.

· رویکرد استراتژیک شامل سازماندهی است: کسب بالاترین نمرات ممکن، یادگرفتن آنچه که برای قبولی در آزمون‌ها لازم است، حفظ کردن داده‌ها، وقت گذاشتن برای تمرین کردن آزمون‌های گذشته.

سابقه فعالیت آکادمیک ممکن است رویکردهای سطحی و استراتژیک به مطالعه را تشویق کنند. این رویکردها برای یک مطالعه مستقل موفق کافی (یا حتی مناسب) نخواهند بود. مطالعه مستقل نیازمند یک رویکرد عمیق به مطالعه است که فراگیران در آن باید ایده‌ها را درک کنند و بتوانند دانش را در موقعیت‌های جدید بکار بگیرند. فراگیران نیاز دارند که ارتباطات خودشان را ایجاد کنند و مشوق خودشان باشند.

مرحله 4: ارزیابی یادگیری

فراگیران برای موفقیت در یادگیری خود راهبر باید بتوانند به خود-اندیشی و خود-ارزیابیِ اهداف یادگیری‌ خود و پیشرفت در یک بخش از مطالعه متعهد باشند. برای پشتیبانی از این فرآیند خود-ارزیابی باید:

· مرتباً با استاد راهنما مشورت کنند.

· تقاضای بازخورد بکنند و

· به تأمل در دستاوردهایشان اشتغال داشته باشند، که این شامل پرسیدن سوالات زیر است:

o از کجا بدانم که یاد گرفته‌ام؟

o آیا در انطباق و بکارگیری دانش منعطف هستم؟

o در توضیح دادن اطلاعات اعتماد به نفس دارم؟

o چه زمانی می‌دانم که به قدر کافی یادگرفته‌ام؟

o چه زمانی وقت خود-اندیشی یا وقت مشورت با استاد راهنما است؟

مسئولیت‌ها در فرآیند چهار مرحله‌ای
مطالعه مستقل موفق نیازمند وظایف یا مسئولیت‌های بخصوصی از جانب فراگیران و اساتید است. آنچه در ادامه می‌آید فهرست مختصری از مهم‌ترین وظایف است. مرور کردن این لیست در فواصل معین و بحث پیرامون این که آیا هر یک از طرفین مسئولیت‌های خود را انجام داده است یا خیر، برای فراگیران و اساتید مفید است.

وظایف فراگیران

· آمادگی خود برای یادگیری را ارزیابی کنید

· اهداف یادگیری‌تان را تعیین نموده و یک قرارداد یادگیری تنظیم کنید

· فرآیند یادگیری خود را تحت نظر بگیرید

· برای تمامی مراحل فرآیند یادگیری پیشقدم باشید –خود-انگیخته باشید!

· در صورت لزوم در خلال مطالعه اهداف را مجدداٌ ارزیابی کنید یا تغییر بدهید.

· در صورت لزوم با استاد راهنمای خود مشورت کنید.

وظایف استاد راهنما

· یک محیط یادگیری مشارکتی ایجاد کنید

· فراگیران را در تجربه یادگیری‌شان هدایت نموده و برای آنها انگیزه ایجاد کنید

· آغاز یادگیری را برای فراگیران تسهیل کنید

· در طی فرآیند یادگیری به نحو مقتضی برای ارائه مشاوره در دسترس باشید

· به جای یک مدرس رسمی، به عنوان یک راهنما عمل کنید